de kerk

Historie van de middeleeuwse Sint Lambertuskerk
De oorsprong van de Lambertuskerk ligt in de middeleeuwen. Het benoemingsrecht voor priesters in Vessem lag destijds bij het kapittel van Oirschot. De kerk in Vessem werd gesticht omdat de omwonenden anders veel te ver weg moesten kerken: in Bergeijk of Oirschot. De mensen in Vessem moesten zelf het geld voor de kerk en de priester opbrengen, plus nog zekere rechten aan de moederkerk betalen.
Na de tachtigjarige oorlog, in 1648, werd het katholicisme onderdrukt en kwamen enkele protestanten de dienst uitmaken over de meerderheid van de katholieke Brabanders. Niettemin moesten de gemeenten en daarmee de inwoners wel voor het onderhoud van de kerk blijven betalen.
Met regelmaat is tussen 1648 en 1881 groot onderhoud gepleegd aan de middeleeuwse kerk. Uit de annalen blijkt ondermeer:
 * In 1718 verongelukte leidekker Bartel Basaert uit Luijksgestel bij het vernieuwen van de leien van de torenspits.
* In 1754/1755 werd een groot deel van de toren afgebroken en weer opgebouwd. Dit karwei kostte 630 gulden, deels betaald door het landbestuur uit Den Bosch.
* Al in 1757 bleek dat het deel van de toren waar de klokken hingen heel bouwvallig was. Dit werd voor 300 gulden verholpen door Hendrik Verhees uit Boxtel die dit geld kreeg van kapittel en dorpsbestuur.
In de Franse tijd werden overal in Zuid-Nederland de kerken weer door katholieken in bezit genomen. In Vessem gebeurde dat in 1798 tegen een vergoeding van 1900 gulden plus 36 gulden voor de kerkbanken.
Bouw van de huidige Sint Lambertuskerk
Enkele data uit de geschiedenis van de huidige Sint Lambertuskerk:
* De bouw van de nieuwe Lambertuskerk vond plaats in 1881/1882 onder architectuur van H.Bekkers uit Tilburg.
* 1882 plaatsing van het Loretorgel dat vanaf 1868 nog in de oude Lambertuskerk dienst heeft gedaan.
* Stenen voor de kerk werden in een veldoven gebakken door Hanneske van de Ven uit Vessem.
* Grootaltaar, de altaren van O.L.Vrouw en St.Jozef, de biechtstoel, de sacristiedeuren, de koorbalustrade en de credenskast in de sacristie werden geplaatst in 1883 en 1884 door Van Opstal uit Turnhout.
* Op 16 juli 1883 is de kerk ingezegend door de bisschop van Den Bosch, Mgr. A.Godschalks. Op 17 september 1883 is de kerk officieel in gebruik genomen.
* In 1883 werd de preekstoel geplaatst door Van de Markt uit Eindhoven.
* In 1884 volgde de plaatsing van de kruisweg door H. van der Geld.
* In 1890 werd de kerk geschilderd door Joseph Lommen uit Roermond. Hij polychromeerde ook de voet van de preekstoel, de drie altaartomben, de communiebank en de koorbalustrade.
* In 1884 is de zij-ingang opnieuw beschilderd vanwege beschadiging na een heftige hagelbui.
* In 1898 is de kruisweg opnieuw geschilderd.
* In 1904 werden de basementen van de pilaren in de doopkapel beschilderd en werden de zijmuren bij de kleine altaren en het priesterkoor beschilderd.
In 1940 vond men de kerk te klein, maar vanwege de oorlog gebeurde er niets. Plannen voor een grotere kerk in de zestiger jaren van de Twintigste Eeuw gingen niet door en plannen tot afbraak en vervanging door een kleinere kerk, slechts tien jaar later, haalden het evenmin.
Restauratie van de toren
Rond 1980 begonnen de voorbereidingen voor de restauratie van de toren. De kosten bedroegen rond fl.300.000,- Het rijk betaalde 40%, de provincie 10% en de gemeente 30%. De parochianen brachten via giften en allerlei acties de rest bij elkaar.
De aanbesteding in 1985 kwam uit op 205.000 gulden en werd uitgevoerd door aannemingsbedrijf Jan en Toon Liebregts uit Vessem. Op 6 december 1985 werden haan en bol op de kerktoren teruggeplaatst en was de restauratie klaar.
Het vochtprobleem en de restauratie
Waarschijnlijk heeft de Sint Lambertuskerk vanaf de bouw last gehad van vocht in de muren. Het beschilderen van de muren met vochtwerende verf en het aanbrengen van een lambrisering verhulden dit probleem, maar losten het niet op.
In 1990 bedroeg het vochtgehalte in de muren tussen de 15 en 20%.
Onderzoek van de Technische Universiteit in Eindhoven wees uit dat bij de steunberen doorslaand, en vervolgens in de muren naar beneden zakkend, vocht de voornaamste oorzaak was. Ook de luchtverwarming, die op de muren gericht stond, trok als het ware het vocht naar binnen.
De definitieve oplossing
*       Alle voegen in de buitenmuren zijn vervangen door een tras- en schelpenmortel die geen water doorlaat
*       Nieuwe koperen goten die op de zwaarste stortbuien zijn berekend
*       Extra spuwers in de benedengoten ingeval de uitlopen verstopt raken
*       Natuurstenen bedekking op de steunberen
*       Alle loodslabben gerenoveerd
*       Glas in lood met voorzetramen
Het resultaat: na de restauratie is het vochtprobleem onder de knie.
De buitenrestauratie heeft € 535.000, – gekost, waarvan het rijk 70% betaalde, fondsenwerving €90.000, – opbracht en de parochie € 70.500 bijdroeg.
De restauratie is uitgevoerd door Bouwbedrijf Van de Ven uit Veghel en werd afgerond met buitenverlichting, die de kerk ’s-avonds in een feeëriek licht zet.
De gemeente Eersel tenslotte subsidieerde nieuwe lampjes voor de wijzers en de cijfers van de torenklok.
Tussen de bedrijven door is ook de monumentale Calvarieberg op het kerkhof gerestaureerd alsmede de Pieta daarin.
Nieuw altaar Lambertuskerk Vessem (september 2012)
Het interieur van de fraai gerestaureerde Lambertuskerk in Vessem is verrijkt met een prachtig neogotisch altaar. Het altaar is gemaakt in het beroemde atelier van Willem Mengelberg in Utrecht en dateert uit 1903. Het altaar is rijk versierd met schilderingen en houtsnijwerk. De neogotische stijl van het geheel past perfect in de Lambertuskerk, zelf immers een neogotische kerk.
Als de zijpanelen uitgeslagen zijn, toont het altaar de vijf “blijde geheimen” van Maria. Dat zijn de aankondiging van de geboorte van Jezus door een engel, een later bezoek aan Maria van een engel, de geboorte van Jezus, diens opdracht in de tempel en het weervinden van Jezus in de tempel.
Als de zijpanelen zijn dichtgeslagen tonen die de vier westerse kerkvorsten: Ambrosius, Augustinus, Hiëronymus en Gregorius.
Tot het altaar behoort ook een tabernakel met twee serafijnen op de deurtjes. Dit tabernakel wordt momenteel met steun van de stichting Behoud Lambertuskerk Vessem, gerestaureerd.

Het altaar is oorspronkelijk gemaakt voor de kapel van klooster Meerbosch in Venlo. Het is daarna aangekocht door het bisdom Den Bosch, die het een tijd heeft uitgeleend aan het museum voor Religieuze Kunst in Uden. Daarna heeft het een tijdje in de Sint Jan in den Bosch gestaan, alvorens naar Vessem te verhuizen.

Het geopende altaar is een feest van kleuren en vormen:

 Oude schilderingen in de kerk
Bij de binnenrestauratie van de Lambertuskerk kwamen de oorspronkelijke neogotische beschildering van Joseph Lommen vrij onbeschadigd tevoorschijn vanonder de dikke lagen verf en latex die er ter bestrijding van het muurvocht overheen waren geschilderd.
·        In 2006 oordeelde de Rijksdienst voor Monumenten dat de schilderingen behouden moesten blijven
·        Er volgde een onderzoek naar de soorten verf die Joseph Lommen had gebruikt en naar gegevens over de schilderingen
·        De schilderingen bleken van de hand van Roermondenaar Joseph Lommen naar ontwerp van Lambert Hezenmans uit Tilburg
·        In 2007 sprak ook het parochiebestuur zich uitvoor behoud van de schilderingen.
Restauratie van de schilderingen
Omdat de herontdekte schilderingen als vrij zeldzaam en uniek werden aangemerkt, startte Jan Ramakers van het kerkbestuur met een actie tot complete restauratie.
Enkele feiten:
·        De kosten werden begroot op € 300.000,-
·        Hiervan is € 210.000,- door de provincie Noord-Brabant betaald, € 45.000,- via acties en giften, terwijl het parochiebestuur het restant betaalde.
·        De restauratie is uitgevoerd door Double-M uit Breda (directeur: Michael Merkx), en onder technische advisering van restaurator Bert Strik; ook de restaurators Ad van Loon (Waalwijk) en Sanneke Senders (Knegsel) zijn betrokken
·        In 2006: verwijderen van alle latexlagen door Double – M, aangebracht in 1965 en latere jaren.
·        Eveneens in 2006: start restauratie linker zijbeuk
·        In 2009 startte de eigenlijke restauratie. Daarbij zijn niet alleen de teruggevonden schilderingen behouden en hersteld maar ook verloren gegane schilderingen op het priesterkoor met behulp van oud illustratiemateriaal, opnieuw aangebracht.

Restauratie van de schilderingen uitgevoerd onder hoofdaannemer Double-M uit Breda (directeur: Michael Merkx), en onder technische advisering van restaurator Bert Strik; ook de restaurators Ad van Loon (Waalwijk) en Sanneke Senders (Knegsel) zijn betrokken, alsmede Jan Leenders uit Boekel met enkele vrijwilligers. Het toezicht op de uitvoering was in handen van het diocesaan bouwbureau (Mario Jansens), en van de parochie (Jan Ramakers).